Bir döşemenin alanını bir levhanın alanına bölmek, Çelik Hasır ihtiyacına hızlı bir alt sınır verir. Ancak bu işlem ne kesim listesini çıkarır ne de sevk edilecek levha adedini tek başına belirler. Aynı metrekareye sahip iki alandan biri düzgün dikdörtgen, diğeri girintili ve çok açıklıklıysa levhalar farklı yerleşir. Üstelik projede onaylı ek bölgeleri, levha doğrultusu ve kalan parçaların kullanılabilirliği aynı alan için bile sipariş miktarını değiştirebilir.
Sağlam bir metraj, üç farklı soruya ayrı cevap verir: çizimde örtülecek net alan ne kadar, montaj planında hangi tam ve kesilmiş parçalar gerekiyor, satın alma için kaç tam levha açılacak? Bu yazı bu üç sonucu aynı listede nasıl izleyebileceğinizi ele alır. Metraj, bir taşıyıcı sistem tasarımı veya saha uygulama talimatı değildir. Hangi donatının nerede ve hangi ek ayrıntısıyla kullanılacağı, yetkili proje ekibinin onaylı belgelerinden alınır.

Metraja başlamadan çizimden hangi bilgiler alınır?
Hesaba başlamadan önce planın sürümünü, kat veya bölge kimliğini, eleman sınırlarını ve hasır gösterimlerini belirleyin. Net alan, genel mimari plandaki bütün boşlukların otomatik olarak düşüldüğü bir sayı değildir. Örneğin bir açıklıkta hasırın nerede sonlandırılacağı, çevresinde başka donatı olup olmadığı veya bir bölgenin farklı katmanla hesaplanıp hesaplanmayacağı yapısal çizimden okunmalıdır. Metraj tablosunda alan rakamının yanında hangi paftanın ve hangi bölge sınırının esas alındığı yazarsa, daha sonra değişen hesap satırı kolay bulunur.
Bir çizimde aynı beton alan içinde iki hasır katmanı varsa bir katman diğerini temsil etmez. Benzer biçimde, bir bölgede farklı ürün kodu ya da sıra doğrultusu belirtilmişse bütün kat için tek tip levha varsaymak hatalıdır. Bölge, katman ve model için ayrı satır açmak, net alan ile ürün adedini birbirine karıştırmayı önler. Resim ölçüsü belirsizse varsayılan bir ebatla nihai siparişe geçmek yerine, belirsizliği açık olarak işaretleyin ve çizim üzerinden teyit alın.
Ürün ailesi ve ölçü verisi için ürünler sayfasından başlayabilirsiniz. Canlı Q tipi hasır tablosundaki örnek grupta nominal levha boyutu 500 cm × 215 cm olarak belirtilir. Bu ölçü, listelenen örneğe aittir; bütün siparişlerin aynı ebatta olduğunu göstermez. R tipi hasır tablosunda ise levha ve göz doğrultularının ayrı okunması önemlidir. Siparişe esas değerler katalogdan rastgele seçilmez; ürün kodu, boyut ve doğrultu birlikte teyit edilir.
Net alan ve brüt levha alanı neden aynı değildir?
Net alan, seçilen bölgenin onaylı planda örtülecek izdüşümüdür. Brüt levha alanı ise tam veya kesilmiş parçaların kendi alanlarının toplamıdır. İki adet aynı düz levha bir bölgede örtüşüyorsa ortak bölüm net alanda bir defa, parça alanlarının toplamında iki defa görünür. Bu fark, malzeme metrajında neden açıklama satırı bulunması gerektiğini gösterir. Birbirine bitişik bölgeleri toplarken aynı alanı tekrar eklememek için her bölgenin sınırı ve hesabın amacı ayrı tutulur.
Örneğin yalnızca katalog geometrisi açısından 500 cm × 215 cm nominal tam levhanın alanı 5,00 m × 2,15 m, yani 10,75 m²'dir. Bu değer levhanın kendi dikdörtgen alanıdır; uygulamada her levhayla 10,75 m² yeni döşeme alanı kaplanacağı anlamına gelmez. Son parça dar olabilir, iki komşu parça örtüşebilir veya bir açıklığı çevrelemek için kesim gerekebilir. Bu yüzden “net alan ÷ 10,75” gibi bir sonuç, yerleşim ve parça listesi olmadan kesin levha adedi olarak kullanılmaz.
Birim kontrolü basit ama etkilidir. Paftadaki milimetre ile katalogdaki santimetreyi önce aynı birime çevirin. Alan sütununu metrekare, stok levhayı adet, kütleyi kilogram veya ton olarak adlandırın. Bir katalogdaki kg/m² değeri ile net döşeme alanını çarpmak, satın alınacak toplam kütleyi ancak ayrıca doğrulanmış varsayımlar altında yaklaşık gösterir. Tam levha sayısından ağırlığa geçiş için paket ve tonaj hesabı rehberindeki birim ayrımı daha uygun bir başlangıçtır.
Bindirme metraja nasıl girer?
Bindirme, metrajda otomatik seçilen bir katsayı değil, onaylı yerleşimden gelen bir geometrik girdidir. İlk olarak hangi komşu parçaların nerede ek yaptığı ve çizimde belirtilen doğrultu kaydedilir. Bir şerit üzerinde iki parçanın toplam fiziksel boyundan ortak kısmı bir kez çıkararak o şeritte örtülen boy bulunabilir. Ancak bu basit eşitlik yalnız o doğrultudaki geometriyi anlatır; bir ekin taşıyıcı açıdan yeterliliğini hesaplamaz veya ek yerinin nerede olacağını belirlemez. Onaylı ölçü yoksa hesap satırını beklemede bırakın.
İki doğrultuda ek bulunan alanlarda bindirme bölgelerini topluca ayrı metrajlamak daha fazla dikkat ister. Kesim planından çıkan parça alanları, her parçanın alanı olarak ayrı toplanır. Örtüşen bölgeler için net örtü alanı isteniyorsa ortak bölgelerin birden fazla defa düşülmemesi gerekir. Bir ek şeridinin başka bir ekle buluştuğu yerde iki doğrultuyu birbirinden bağımsız toplamadan önce çizim üzerindeki gerçek yerleşime bakın. Bir düzenleme yönteminin varsayımları geçerli değilse bir çizim tabanlı metrajla kontrol edin.
ISO 6935-3:2023 kapsam özeti, beton donatısına yönelik fabrikada üretilen kaynaklı hasır levha veya ruloları konu alır. Bu ürün kapsamı, bir yapının ek ve yerleşim çizimini vermez. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi'nin Eurocode 2 genel kapsamı da betonarme yapı tasarımının ayrı bir konu olduğunu gösterir. Bu iki ayrımı metraja taşıyın: levha tanımını sipariş ve ürün belgelerinden, projeye bağlayıcı ek ve yerleşim verisini ise yetkili tasarım dokümanından alın.

Tam levha ve kesim listesi nasıl uzlaştırılır?
Yerleşim çiziminden önce tam levhaları, sonra kesilecek parçaları çıkarın. Her parçaya bir bölge ve tip kodu verin; genişliğini, boyunu ve çizimde tanımlanan doğrultusunu kaydedin. Aynı ölçüde görünen iki parça, çubukların boy ve en yönü farklıysa birbirinin yerine konamayabilir. Bir köşeden artan parçayı başka bölgeye yazmadan önce ürün kodu, geometri ve izin verilen kullanım bakımından uyumu teyit edin. Olumlu teyit yoksa bu parça kesim artığı olarak kalır; ikinci bir bölgede kullanılabilir miktara dönüşmez.
Aşağıdaki sayılar yalnız satın alma aritmetiği için varsayımsaldır. Onaylanmış bir parça listesinde 10 tam levha ve dört adet 1,90 m × 2,00 m kesim bulunduğunu düşünün. Varsayımsal stok levhası 4,00 m × 2,00 m'dir. İşleme ve yön koşullarının uygun olduğu teyit edilmişse iki kesim bir tam levhadan çıkabilir: 1,90 m + 1,90 m = 3,80 m. Dört kesim için iki levha açılır; 10 doğrudan kullanılacak levhayla birlikte satın alma hesabı 12 tam levha olur. Bu örnek katalog ürün ölçüsü veya bindirme önerisi değildir.
Aynı örnekte 12 stok levhası 96 m² nominal alan taşır. Tam ve kesilmiş parçaların nominal alanları toplamı 10 × 8 m² + 4 × 3,80 m², yani 95,20 m²'dir. Aradaki 0,80 m² teorik kesim artığıdır; işleme kaybı, hasar ve montaj rezervi eklenmemiştir. Bu rakamlar döşemenin net alanını da vermez, çünkü gerçek yerleşimdeki ortak bölgeler bu basit kesim örneğine dahil değildir. Parçaların ikisi bir levhaya sığmıyorsa satın alma adedini ve kullanılabilir artığı yeniden hesaplamak gerekir.
Kesim planında aynı ölçünün çok tekrar ettiği bir işte alternatif teslim ölçüsü de değerlendirilebilir. Özel ölçü hasır siparişi rehberi, standart ve özel ölçü seçeneklerini karşılaştırırken hangi bilgilerin iletilmesi gerektiğini açıklar. Karşılaştırma yaparken yalnız toplam metrekareye bakmayın. Kullanılacak parça adedi, stok levhası sayısı ve onaylı yerleşim aynı kalemler üzerinden karşılaştırıldığında özel ölçünün gerçekten neyin yerine geçtiği anlaşılır.
Kesim fireleri ve rezerv nasıl ayrı gösterilir?
Kesim artığı, satın alınan levhanın parça listesine girmeyen kısmıdır. Kullanılabilir artık, başka bir kalemde onayla kullanılmak üzere ölçüsü ve kimliğiyle ayrılmış parçadır. Rezerv, planın dışında ayrıca sipariş edilmesi istenen miktardır. Bu üç başlığı tek bir “fire yüzdesi” altında toplamak, neden fazla levha gerektiğini açıklamayı zorlaştırır. Önce mevcut kesim listesinde ne kaldığını görün; ardından varsa sahadan gelen rezerv talebini kimin ve hangi gerekçeyle onayladığını ekleyin.
Sahaya girişte karşılaştırma yapmak için metrajdaki ürün kodu, kesim listesi ve sipariş adedi aynı satır numarasıyla ilişkilendirilebilir. Çelik hasır teslimat kontrolü yazısındaki etiket, irsaliye ve ölçü ayrımı burada işe yarar. Paket adedinin siparişle uyuşması, her levhanın kesim listesine uygun olduğu anlamına gelmez. Siparişe tam paket yuvarlaması veya ayrı bir iş için pay eklenmişse, bu miktarları kullanım adediyle karıştırmadan sevk kayıtlarında görünür tutun.
Artık parça bir sonraki bölgede sayılacaksa ne kaydedilir?
Öncelikle parça hangi stok levhasından çıktı, hangi ürün koduna ait ve hangi ölçüde kullanılabilir durumda? Bir parça numarasıyla bu üç bilgi eşleştirilir; yalnız “arta kalan hasır” notu çoğu iş için yeterli değildir. Parça başka bir bölgede kullanılacaksa, ihtiyacı ortadan kaldırdığı satır ve ayrıldığı yer birlikte kaydedilir. Böylece aynı artık iki bölgeye birden yazılmaz. Bölgeler ayrı tarihlerde uygulanacaksa parçanın ikinci bölgede gerektiği zamana kadar korunup izlenebileceği de hesaba katılır.
Metraj tablosunda bir farkın kaynağını bulmak için önce bölgeler arası transferleri ve kesim listelerini karşılaştırın. Aynı levhadan ayrılan iki parça farklı günlerde kullanılabilir, ancak stok defterinde açılan tam levha yalnız bir kez sayılır. Parçanın başka bir kaleme aktarılması satın alma ölçüsünü kendiliğinden değiştirmez; güncellenen sipariş adedi, revize yerleşim ve kalan stok birlikte gözden geçirilerek belirlenir. Bu kayıt düzeni kesim artığının tahmini bir yüzde yerine somut bir miktar olarak izlenmesini sağlar.
Düzenli bir metraj dosyasında üç toplamın ayrı görünmesi yeterlidir: projede yerleşen parçalar, kesim için açılan stok levhaları ve sipariş edilen tam levhalar. Örneğin bir işte açık kesim listesi tamamlanmış olabilir ama tedarikte tam paket halinde bir sevk istenmişse sipariş adedi kesim ihtiyacını aşabilir. Bu fark kesim firesi değildir; sevk biçiminden kaynaklanan ilave stoktur. Böyle bir satırı ayrı tutmak, iş bitiminde kalan malzemenin neden satın alındığını ve başka bir işte değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini görmeyi kolaylaştırır.
Teklife esas metraj nasıl paylaşılır?
Teklife gönderilen tabloda proje bölgesi, pafta sürümü, ürün kodu, nominal levha ebatları, tam levha adedi, kesim listesi ve teslim kalemi ayrı belirtilmelidir. Kütle hesabı isteniyorsa kullanılan kg/adet bilgisinin hangi üretici belgesinden geldiği, paket yuvarlaması varsa bunun hangi miktara uygulandığı yazılır. Göz aralığı veya uzun yönü sadece çizimde belli olan bir kaleme sözlü kısa ad vermek yerine, sipariş tanımını açık ifade edin. Böylece iki teklifin aynı ürün ve miktar üzerinden karşılaştırılması mümkün olur.
Fiyat teklif formunu doldururken her ürün kodu ve ölçü için ayrı miktar iletin; varsa birden fazla alternatifin aynı sipariş mi yoksa karşılaştırma amaçlı mı olduğunu belirtin. Kılıçoğlu Çelik Hasır ana sayfası üzerinden ürün ailelerine de ulaşabilirsiniz. Metrajın en iyi son kontrolü, net alanı sipariş adedine eşitlemek değil; çizim, parça listesi ve satın alma tablosundaki her farkı görünür bir gerekçeyle açıklayabilmektir.
Sık karşılaşılan iki metraj sorusu
İlk hesap az çıkarsa sadece yüzde eklemek yeterli mi?
Bir yüzde eklemek tahmini bütçede zaman kazandırabilir ama hatalı yerleşimi düzeltmez. Önce hangi farkın eksik olduğunu belirleyin: ikinci katman mı unutuldu, sipariş yönü mü ters alındı, parça artıkları gerçekten kullanılabiliyor mu, yoksa yalnız paket miktarı mı yuvarlanıyor? Bu soruların cevabı birbirinden farklı sayıları değiştirir. Sebebi açıklanamayan farkı genel fireye eklemek, özellikle revize çizim geldiğinde neyin yeniden hesaplanması gerektiğini belirsiz bırakır.
Revize pafta geldiğinde bütün metraj yeniden mi çıkarılır?
Önce değişen bölgeleri, katmanları ve malzeme kodlarını işaretleyin. Yalnız etkilenen satırlarda net alanı ve parça listesini güncelleyin; ortak kesim planından yararlanan başka kalemler varsa onları da kontrol edin. Daha önce sipariş edilmiş levhalarla revize ihtiyacın farkını ayrıca gösterin. Bu ayrım iptal, ilave sipariş veya mevcut malzemenin onaylı yeniden kullanımı gibi kararların yanlış adede dayanmamasını sağlar. Onay durumunu ve hangi paftanın güncel olduğunu satın alma ekibiyle aynı kayıtta paylaşın.